Wulkany Islandii na Półwyspie Reykjanes są w zasięgu krótkiej podróży z lotniska Keflavík, a ich pola lawowe pozwalają zobaczyć aktywność geologiczną z bliska. Poniżej opisuję, jak zbudowany jest pas wulkaniczny, które miejsca wybrać i czego wymaga aktualna sytuacja. Na końcu znajdziesz wskazówki, jak ułożyć dzień.
Jak działają wulkany Islandii i dlaczego ich tu tyle?
Wulkany Islandii powstają, bo wyspa leży na Grzbiecie Śródatlantyckim, czyli granicy płyt tektonicznych, które się rozchodzą, oraz nad gorącym punktem pod powierzchnią. Czynne wulkany na Islandii tworzą około 30 systemów wulkanicznych. Prawie 30 wulkanów wybuchało w epoce holocenu, a od osiedlenia Islandii w 874 roku naszej ery do 2008 roku erupcje wystąpiły w 13 systemach. Przez ostatnie 500 lat, aż do początku XXI wieku, wulkany wyspy wyprodukowały około jednej trzeciej światowej objętości lawy. Erupcje bywają spokojne i wylewne, ale szczeliny mogą też dawać długie, wielofazowe wybuchy trwające lata. Jeśli chcesz zobaczyć cały wachlarz atrakcji turystycznych Islandii związanych z wulkanami, zacznij od przeglądu atrakcje Islandii. Półwysep Reykjanes jest jednak najłatwiej dostępną częścią tej układanki, bo leży obok lotniska i stolicy. Najbardziej znana erupcja w dziejach ludzkości, Eldgjá, też pochodzi z tego kraju, co pokazuje skalę zjawiska.
Przed wizytą warto sprawdzić pogodę i zabrać ciepłą odzież, a dobrym sposobem na dotarcie na krater jest piesza wycieczka z Reykjavíku. (link partnerski)
Czym jest pas wulkaniczny Reykjanes?
Pas wulkaniczny Reykjanes obejmuje południowo-zachodni fragment półwyspu. Według różnych autorów ma od trzech do sześciu systemów wulkanicznych. Na lądzie wyróżnia się sześć: Reykjanes, Svartsengi, Fagradalsfjall, Krýsuvík, Brennisteinsfjöll i Hengill. Hengill leży najdalej na wschód. Systemy są blisko siebie i tworzą szczeliny ułożone w kierunku północno-wschodnim i południowo-zachodnim, rozciągające się przez cały półwysep. Każdy system składa się ze szczelin i uskoków, a towarzyszą im pola lawowe oraz rzędy kraterów z czasów po zakończeniu zlodowacenia. Na południowy zachód od pasa leży wyspa Eldey, zbudowana z podobnych skał, głównie bazaltu. Na półwyspie zachowały się też złoża popiołu z podmorskich erupcji holocenu, co pokazuje, że aktywność trwa tu od bardzo dawna. Pas to więc nie pojedynczy szczyt, lecz cała strefa, po której można się poruszać i obserwować różne formy wulkanizmu.

Dlaczego Reykjanes jest pokryty polami lawowymi?
Półwysep to miejsce, w którym Grzbiet Śródatlantycki wychodzi na ląd. Strefa łączy rozciąganie i przesuw płyt, więc skorupa ciągle się rozdziela. Pola lawowe pokrywają niemal cały pas wulkaniczny, dlatego roślinność jest tu uboga, a krajobraz jest bardzo młody i surowy. Płyta euroazjatycka i płyta północnoamerykańska oddalają się od siebie średnio o 2,5 centymetra rocznie. W południowej części półwyspu znajdziesz gorące wody wypływające z ziemi, wokół jeziora Kleifarvatn i obszaru geotermalnego Krýsuvík. W Svartsengi działa elektrownia geotermalna, która zasila okoliczne spa. Na półwyspie leżą też Keflavík, główna miejscowość administracyjna, oraz rybackie miasta Grindavík, Njarðvík i Sandgerði. Wulkaniczne pochodzenie widać więc na każdym kroku, od portów po puste równiny. W niektórych miejscach temperatura pół metra pod powierzchnią sięga 100 stopni Celsjusza, więc ciepło jest wyczuwalne nawet tam, gdzie wygląda to na zimny kamień.
Fagradalsfjall: wulkan na Islandii, który znów zaczął działać
Fagradalsfjall to aktywny wulkan typu tuja, uformowany pod lodem w ostatnim okresie zlodowacenia. Leży około 40 kilometrów od Reykjavíku. Najwyższy szczyt tego obszaru, Langhóll, ma 385 metrów wysokości. Sam masyw był uśpiony przez około 6000 lat. Wraz z nim przez wieki spokojny był cały półwysep, który nie miał erupcji od około 800 lat, aż do 19 marca 2021 roku. Wtedy w dolinie Geldingadalir pojawiła się szczelina i zaczęła wypływać lawa. Erupcja była wylewna, czyli lawa płynęła spokojnie, bez gwałtownych eksplozji. Część naukowców sądziła, że może przekształcić się w wulkan tarczowy, a jej przebieg pozostawał nieprzewidywalny. Dzięki bliskości stolicy Fagradalsfjall stał się celem wycieczek zarówno dla mieszkańców, jak i turystów. Warto podkreślić, że część publikacji traktuje go jako osobny system od Krýsuvík, a w szerszym rozumieniu cały obszar rozciąga się na długości około 16 kilometrów.
Jakie erupcje działy się na Reykjanes w latach 2021 do 2023?
Od 2021 roku na półwyspie wybuchały trzy główne erupcje, różniące się czasem trwania i miejscem. Zestawienie pokazuje, jak wyglądała ich kolejność.
| Erupcja | Początek | Koniec |
|---|---|---|
| Geldingadalir, Fagradalsfjall | 19 marca 2021 | 18 września 2021 |
| Druga erupcja podobna do tej z 2021 roku | 3 sierpnia 2022 | 21 sierpnia 2022 |
| Litli-Hrútur, na północ od Fagradalsfjall | 10 lipca 2023 | 5 sierpnia 2023 |
Erupcja z 2021 roku miała kilka faz. Pierwsza trwała około dwóch tygodni i dawała ciągły przepływ lawy. Druga fala nowych wybuchów pojawiła się na północ od pierwszego krateru, również przez mniej więcej dwa tygodnie. Trzecia faza, trwająca około dwóch i pół miesiąca, dawała lawę z jednego krateru, czasem pulsującą. Po tym okresie nastąpiła faza nierównomiernej aktywności, z okresami silnego wypływu i przerwami. Do 13 kwietnia 2021 roku aktywnych było sześć szczelin, a od 2 maja 2021 roku pozostała tylko jedna, Vent 5. Wał tego wulkanu osiągnął we wrześniu 2021 roku około 334 metrów nad poziomem morza. Każda z tych erupcji pokazuje, że w jednym miejscu aktywność potrafi się przesuwać i zmieniać charakter.
Jak przebiegała erupcja w Geldingadalir?
Erupcja w Geldingadalir zaczęła się wieczorem 19 marca 2021 roku. Pojawiła się szczelina o długości od 600 do 700 metrów, a lawa pokryła obszar mniejszy niż kilometr kwadratowy. Główny otwór erupcji, 26 marca, znajdował się w miejscu dawnego kopca. Obszar był w dużej mierze niezamieszkany, więc lawa nie zagrażała ludziom. Mimo to z wulkanu wydobywały się gazy, a wysokie stężenie dwutlenku węgla i tlenku węgla sprawiło, że część terenu stała się niedostępna. Od 13 kwietnia pojawiły się cztery nowe kratery w obrębie zastygłej lawy, a wydajność czasem wzrastała. Erupcja przyciągała wielu widzów, bo była widoczna z przedmieść Reykjavíku. Mniejsze wydarzenie z 5 kwietnia przypomniało, że aktywność jest nieprzewidywalna. Wtedy nowa szczelina otworzyła się około kilometra na północny wschód, a straż wybrzeża ewakuowała okolicę. Obserwując ten przebieg, łatwo zrozumieć, dlaczego władze tak pilnie monitorują każde nowe pęknięcie.
Czy można bezpiecznie oglądać lawę na Reykjanes?
Tak, ale tylko w miejscach dopuszczonych przez władze i po sprawdzeniu aktualnej sytuacji. W listopadzie 2023 roku nowa aktywność sejsmiczna wokół Grindavíku doprowadziła do ewakuacji miasta i ogłoszenia stanu zagrożenia. Z wulkanów wydobywają się gazy, a w niektórych miejscach stężenie dwutlenku siarki bywa niezdrowe. Podczas wędrówki po polach lawowych trzymaj się wyznaczonych szlaków i nie wchodź za barierki, nawet jeśli wydaje się, że lawa jest zastygła. Zakazy wejścia do części rejonów mogą obowiązywać czasowo. Przed wyjściem sprawdź komunikaty Islandzkiego Urzędu Meteorologicznego, który informuje o aktywności wulkanów, oraz oficjalne informacje o drogach. Jeśli jesteś w grupie z dziećmi lub masz problemy z oddychaniem, zrezygnuj z wejścia w rejony o podwyższonym stężeniu gazów. Nie ryzykuj wejścia w miejsca, które nie są oznakowane jako dostępne.
Co trzeba wiedzieć o Blue Lagoon, Svartsengi i Grindavíku?
Blue Lagoon korzysta z gorącej, zmineralizowanej wody spływającej z elektrowni geotermalnej w Svartsengi. Woda ma około 40 stopni Celsjusza przez cały rok, nawet przy mrozie. Spa leży blisko pól lawowych, więc często łączy się je z jedną wyprawą na półwysep. Blue Lagoon może być jednak czasowo zamykany ze względu na aktywność wulkaniczną. Przed wizytą sprawdź aktualną dostępność i zasady wejścia do Blue Lagoon na oficjalnej stronie obiektu. Grindavík został w dużej mierze opuszczony po ewakuacji, a dostęp do części dróg na półwyspie może być ograniczony lub wymagać specjalnych zasad. Aktualne zamknięcia dróg na półwyspie sprawdź na oficjalnej stronie islandzkiej administracji drogowej. Nie planuj trasy na podstawie starych wskazówek, bo sytuacja zmienia się szybko. Przy zmianie warunków ta część planu jest najbardziej podatna na korekty.


Link partnerski Wulkan Fagradalsfjall: wycieczka. Zobacz program i terminy
Link partnerski Fagradalsfjall: wycieczki i bilety. Zobacz wycieczki i bilety
Most Leif the Lucky i granica płyt tektonicznych
Most Between Continents przechodzi przez dolinę ryftową Álfagjá. Rozpadlina ma około 18 metrów szerokości i około 6,1 metra głębokości. Most zbudowano w 2002 roku, a wcześniej nosił nazwę Leif the Lucky, od islandzkiego odkrywcy Leifa Erikssona. Symbolicznie łączy kontynent europejski i północnoamerykański, bo leży na granicy płyt euroazjatyckiej i północnoamerykańskiej. Jest to pieszy most, więc przejście zajmuje krótką chwilę, a samo miejsce jest dobrym punktem do zrobienia zdjęć. Dotrzesz do niego drogą, około 7 kilometrów na południe od miejscowości Hafnir. Most nie jest jedynym widokiem na granicę płyt, ale jest najłatwiejszy do odnalezienia. Płyty oddalają się tu w tempie około 2,5 centymetra rocznie, więc różnica jest niewidoczna gołym okiem, a znaczenie geologiczne ogromne. Pamiętaj, że w pobliżu Grindavíku sytuacja może wpływać na dojazd, więc sprawdź drogi przed wyjazdem.
Kleifarvatn i Krýsuvík: krajobrazy poza lawą
Kleifarvatn to płytkie jezioro, które kurczy się lub powiększa w wyniku aktywności geologicznej. Jego brzegi tworzą czarne plaże, przy których zobaczysz kontrast wody i ciemnego piasku. Zmienny poziom wody sprawia, że każda wizyta może wyglądać nieco inaczej. Krýsuvík to obszar geotermalny, w którym widać parującą ziemię, błotne baseny i miejsca z gorącą wodą. Wulkan Krýsuvík był umiarkowanie aktywny w holocenie, a jego ostatnia erupcja sprzed XXI wieku przypadła na XII wiek. Dla wielu osób te okolice są przeciwwagą dla pustych pól lawowych, bo mają więcej zieleni i wody. Gorąca woda w południowej połowie półwyspu sprawia, że krajobraz zmienia się szybko, nawet w obrębie jednej wycieczki. Jeśli chcesz zobaczyć coś innego niż lawa, te miejsca dobrze nadają się na środek dnia, kiedy zmęczenie wędrówką po lawie zaczyna dawać znać.
Reykjanestá i wybrzeże: klify, plaże i zielona zatoka
Reykjanestá, czyli Koniec Reykjanes, to południowo-zachodni kraniec półwyspu. Jego klify są uderzane przez fale Atlantyku, a wiatr bywa tu bardzo silny. Pozostałe części wybrzeża mają piaszczyste plaże, które kontrastują z polami lawy w głębi lądu. Na zachodnim skraju Hafnarfjörður leży zatoka Straumsvík. Obok jest huta aluminium, która nie należy do najpiękniejszych widoków, ale wokół niej zieleń zachęca do spokojnych spacerów. Na zachodnim krańcu półwyspu znajdziesz małe miasteczko Sandgerði, położone nad Atlantykiem. Zachodnie wybrzeże dobrze łączy się z odwiedzinami Keflavíku, więc możesz rozpocząć dzień tuż po przylocie na lotnisko Keflavík International Airport, głównym punkcie wjazdu na wyspę. Ta część wyprawy jest mniej wulkaniczna, ale daje wytchnienie od surowego krajobrazu i dobrze wpisuje się w początek trasy.
Jakie wulkany leżą poza półwyspem i jak wiąże się je z Eyjafjallajökull?
Na Islandii działa około 30 systemów wulkanicznych, a wiele z nich tworzy osobne pasma, takie jak Strefa Wschodnia, Strefa Północna czy Strefa Zachodnia. Na mapie wulkanów Hekla, Katla, Krafla, Askja i Grímsvötn są oznaczone osobno, a Eyjafjallajökull ma numer 11 w tym zestawieniu. Erupcja Laki w latach 1783 do 1784 była najbardziej śmiercionośną w historii wyspy i przyniosła ofiary śmiertelne. Wulkany poza półwyspem tworzą odrębne grupy, więc nie da się ich zobaczyć w jednym dniu z Reykjanes. Każde pasmo ma inne skały, inne formy i inne zagrożenia, a jego odwiedzenie wymaga osobnego planu. Jeśli chcesz poczytać o wulkanie spoza półwyspu, zobacz osobny tekst o Eyjafjallajökull. Zanim wybierzesz trasę, zastanów się, czy interesuje cię lawa, czy szersza część kraju, bo każde z tych miejsc wymaga innego planu.
Jak ułożyć dzień na wulkany Reykjanes?
Dobrym porządkiem jest rozpoczęcie od zachodniego wybrzeża, czyli Sandgerði i Reykjanestá, a następnie przejście w głąb półwyspu. Po drodze możesz odwiedzić Kleifarvatn i Krýsuvík, bo leżą w części, gdzie lawa ustępuje miejsca wodzie i zieleni. Most Leif the Lucky znajdziesz przy drodze na południe od Hafnir, więc dobrze wpisuje się w środek trasy. Blue Lagoon najlepiej zaplanować na koniec, bo spa jest w pobliżu Svartsengi i Grindavíku, gdzie dostęp może się zmieniać. Pola lawowe wymagają wygodnego obuwia i czasu, więc nie planuj zbyt wielu przystanków w jednym dniu. Zaplanuj też rezerwę czasu na nieprzewidziane zamknięcia dróg. Dzięki temu trasa będzie realna, nawet gdy warunki się zmienią, a plan B nie zabierze całego dnia.
Lawa na piechotę: czego się spodziewać
Chodzenie po lawie wymaga wysiłku, bo powierzchnia jest nierówna i trudna. Taki spacer potrafi być równie męczący jak wędrówka po górze, dlatego lepiej nie przeceniać własnych sił. Na pola lawowe zabierz solidne buty i ubranie przygotowane na zmienną pogodę. Lawa jest ostra, więc rękawice i zapas wody też się przydadzą. Firma Volcano Tours z Keflavíku oferuje wyprawy jaskiniowe do tuneli i kraterów lawowych, bez wymaganego wcześniej sprzętu ani doświadczenia. Ceny i terminy wypraw sprawdź bezpośrednio u przewoźnika Volcano Tours na jego oficjalnej stronie. Wyprawa z przewodnikiem jest dobrym wyborem, jeśli nie znasz terenu, bo przewodnik wskaże bezpieczne trasy i wyjaśni zjawiska, których sam nie zauważysz. Jaskinie lawowe wymagają ostrożności, więc nie wybieraj ich bez sprawdzenia warunków na miejscu.
Od czego zacząć planowanie wyjazdu na wulkany?
Zacznij od sprawdzenia aktualnej sytuacji wulkanicznej na stronie Islandzkiego Urzędu Meteorologicznego, bo od niej zależy, co będzie dostępne. Następnie sprawdź drogi i zasady dostępu do rejonów wokół Grindavíku. Ustal, czy chcesz odwiedzić Blue Lagoon, bo spa może być czasowo zamknięte, więc lepiej mieć plan B. Z lotniska Keflavík dojedziesz autobusem lotniskowym, taksówką lub wypożyczonym samochodem. Aktualne połączenia z lotniska Keflavík sprawdź na oficjalnej stronie lotniska. Jeśli wybierasz wyprawę z przewodnikiem, porównaj oferty i ceny u kilku przewoźników. Dobrze jest też zostawić jeden dzień zapasowy na wypadek zmiany warunków na półwyspie. Im więcej czasu zostawisz na elastyczność, tym łatwiej dostosujesz trasę do aktualnych zamknięć i komunikatów.
Warto wiedzieć przed wyjazdem
Czy na Reykjanes da się zobaczyć lawę bez wycieczki z przewodnikiem?
Tak, pola lawowe są dostępne z wyznaczonych miejsc, ale powierzchnia jest trudna do przejścia. Przed wyjazdem sprawdź aktualne zamknięcia dróg i zakazy wejścia.
Dlaczego ziemia na półwyspie jest tak młoda i pozbawiona roślinności?
Półwysep leży na granicy rozchodzących się płyt, a pola lawowe pokrywają niemal cały pas wulkaniczny. Taki teren ma mało gleby, więc roślinność rozwija się tu słabo.
Czy Blue Lagoon jest zawsze otwarte?
Spa może być czasowo zamykane ze względu na aktywność wulkaniczną. Przed wizytą sprawdź aktualne informacje na oficjalnej stronie.
W jakim kierunku ułożone są szczeliny wulkaniczne na półwyspie?
Szczeliny układają się głównie w kierunku północno-wschodnim i południowo-zachodnim. Razem tworzą systemy rozciągające się przez cały półwysep.
Czy wulkany spoza półwyspu można zobaczyć w tym samym dniu?
Zwykle nie, bo leżą w odrębnych pasmach. Lepiej zaplanować je osobno, według zainteresowań.
