Przejdź do treści
Vatnajökull
Fot. Martin Falbisoner, CC BY-SA 4.0
  1. Start
  2. Południe
  3. Vatnajökull

Vatnajökull: lodowiec, park narodowy i jaskinie lodowe

Redakcja Odkryj Islandię, , 10 min czytania

Vatnajökull to czapa lodowa na południowym wschodzie Islandii o powierzchni 7700 kilometrów kwadratowych. Leży tu Park Narodowy Vatnajökull, a pod lodem znajdują się wulkany. Poniżej opisuję, jak wygląda lodowiec, jakie lodowce na Islandii warto zobaczyć, czym są jaskinie lodowe i kto prowadzi wycieczki w ich okolicy.

Czym jest Vatnajökull i gdzie leży?

Vatnajökull to czapa lodowa na południowym wschodzie Islandii. Jej powierzchnia wynosi 7700 kilometrów kwadratowych, czyli około osiem procent powierzchni kraju. Średnia grubość lodu to 380 metrów, a w najgrubszym miejscu sięga 950 metrów.

Nazwa oznacza po islandzku „lodowiec jezior”. Dawniej nazywano go Klofajökull, czyli „lodowiec rozcięty”, od cięć w lodzie. Ta starsza nazwa była używana w XVIII wieku, a pisali o niej Eggert Ólafsson i Bjarni Pálsson.

Z czapy lodowej spływa około 30 lodowców wylotowych. Część z nich schodzi na niziny po południowej stronie, między innymi w okolicy Skaftafell. Lodowiec leży między dwiema granicami płyt tektonicznych, a centrum pióropusza płaszcza ziemskiego znajduje się pod jego północno-zachodnią częścią.

Najwyższy szczyt Islandii, Hvannadalshnjúkur, leży na południowej krawędzi czapy lodowej, w masywie Öræfajökull. Ma 2109,6 metra wysokości. Dla wielu osób to główny powód, by przyjechać w ten rejon.

Jeśli planujesz dłuższą trasę po wyspie, zajrzyj też do atrakcji Islandii. Tam łatwiej ułożyć kolejność odwiedzin w kontekście innych miejsc.

Przed wyjazdem warto sprawdzić pogodę i zabrać ciepłe ubranie, a na lodowiec najwygodniej dotrzeć z wycieczką z przewodnikiem ze Skaftafell. (link partnerski)

Jak wulkany pod lodem zmieniają krajobraz?

Pod czapą lodową leży kilka wulkanów, podobnie jak pod wieloma innymi lodowcami Islandii. Erupcje tworzą pod lodem duże zbiorniki wody. Gdy lód nad nimi osłabnie, woda wylewa się w postaci jökulhlaupu, czyli powodzi wywołanej nagłym opróżnieniem lodowcowego jeziora.

Jedna taka powódź w 1934 roku uwolniła 15 kilometrów sześciennych wody przez kilka dni. Duży jökulhlaup z jeziora Grímsvötn nastąpił w 1996 roku. Krótka, ale znacząca erupcja pod tym jeziorem miała miejsce na początku listopada 2004 roku.

W maju 2011 roku erupcja w Grímsvötn wypchnęła pióropusz pyłu na wysokość do 17 kilometrów. Grímsvötn to najbardziej aktywny z wulkanów pod lodem, a największym z nich jest Bárðarbunga.

Osady z tych wybuchów i powodzi tworzą czarne piaski na południe od lodowca, między innymi Skeiðarársandur. Dawniej kilka dużych gospodarstw w tym rejonie zostało porzuconych po dwóch erupcjach i związanych z nimi wylewach lodu.

Dla planującego wyjazd wynika z tego jedno: krajobraz wokół lodowca zmienia się szybko, a trasy pod lodem bywają zależne od warunków.

Jak zorganizowany jest Park Narodowy Vatnajökull?

Park Narodowy Vatnajökull powstał 7 czerwca 2008 roku. Obejmuje cały lodowiec oraz duże obszary wokół niego. Po kolejnych poszerzeniach zajmuje 14 967 kilometrów kwadratowych, czyli około czternaście procent powierzchni Islandii.

W 2019 roku park został wpisany na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO, w kategorii przyrodniczej, pod nazwą „dynamiczna natura ognia i lodu”. Do parku włączono wcześniejsze parki narodowe Skaftafell na południowym zachodzie i Jökulsárgljúfur na północy.

Park powstał z połączenia rzek, lodu oraz aktywności wulkanicznej i geotermalnej. To właśnie różnorodność krajobrazu odróżnia go od innych obszarów chronionych na wyspie.

Szlaki i wodospad Svartifoss opisano w tekście o Skaftafell, który leży w południowej części parku.

Aktualne zasady wstępu i opłat znajdziesz na oficjalnej stronie parku.

Jakie są terytoria parku i co w nich jest?

Park dzieli się na cztery terytoria. Każde z nich zarządzane jest lokalnie.

Terytorium Co obejmuje
Północne północno-zachodni lodowiec, kaldera Askja, kanion Jökulsárgljúfur
Wschodnie góry Kverkfjöll, północno-wschodni lodowiec, Snæfellsöræfi
Południowe południowo-wschodni lodowiec od Lómagnúpur po Lón i Lónsöræfi, Skaftafell
Zachodnie południowo-zachodnia część lodowca, kratery Lakagígar, Langisjór

Centrum informacyjne w Skaftafell działa przez cały rok. Centra w Ásbyrgi i Skriðuklaustur otwarte są głównie w sezonie letnim, od wiosny do września. W Skaftafell jest też kemping.

Większość wyżynnej części parku jest zimą niedostępna. Rangerzy parkowi wracają w głąb wyżyn dopiero po otwarciu dróg, zwykle w drugiej połowie czerwca, i odchodzą pod koniec września.

Jakie lodowce na Islandii warto zobaczyć?

Lodowce na Islandii zwykle schodzą z czapy w doliny i na niziny. Na południu, między wysokimi grzbietami górskimi, spływa wiele języków lodowych. Do najbardziej znanych należą Breiðamerkurjökull, Svínafellsjökull, Skaftafellsjökull, Fjallsjökull, Heinabergsjökull i Virkisjökull.

Breiðamerkurjökull kończy się w jeziorze Jökulsárlón. To duże jezioro lodowcowe, na którym działają wycieczki łodzią. Pozwalają one zobaczyć zmieniające się formy lodu, w tym góry lodowe.

Skaftafellsjökull to odnoga czapy lodowej, która schodzi w pobliżu Skaftafell. Skeiðarárjökull leży po zachodniej stronie i zasila rzekę Skeiðará. Z jego wód powstają wspomniane wcześniej jökulhlaupy.

Na zachód od Skaftafell rozciąga się Skeiðarársandur, piaszczysta równina powstała z osadów rzek lodowcowych. Dawniej lód sięgał najdalej około 1890 roku, a od tego czasu się cofa.

Przy wyborze lodowca zastanów się, czy planujesz tylko widokowe spacery, czy wycieczkę po samym lodzie z przewodnikiem.

Co zobaczyć w Skaftafell przy lodowcu?

Skaftafell to obszar chroniony od 1967 roku, z pierwotnym celem otwarcia go dla zwiedzających przy jednoczesnej ochronie przyrody i zabytków kultury. Dziś należy do Parku Narodowego Vatnajökull i jest jego częścią na południu.

Najbardziej znany punkt to wodospad Svartifoss. Spada z progu o wysokości około 20 metrów, a jego nazwa pochodzi od czarnych kolumn bazaltowych za wodą. Na szlakach w okolicy spotkasz też doliny i moreny, w tym dolinę Morsárdalur.

Trasy prowadzą pod ośnieżone góry, a przy nich widać języki lodowca Skaftafellsjökull. Szczyt Kristínartindar wyznacza z kolei jeden z charakterystycznych punktów krajobrazu.

W Skaftafell zachował się też niewielki las brzozowy, Bæjarstaðarskógur. Brzozy rosną tu wyżej niż większość rodzimych brzóz na Islandii. Gospodarstwo Sel, opuszczone w 1946 roku, odrestaurowało Muzeum Narodowe i udostępniło zwiedzającym.

Jaka pogoda panuje wokół lodowca?

Pogoda wokół Vatnajökull zmienia się znacznie w zależności od wysokości i kierunku wiatru. Opady rocznie wyglądają następująco.

Obszar Opady w ciągu roku (mm)
Niziny na południe od czapy lodowej 1000 do 3000
Góry i czapa lodowa 4000 do 5000
Północny wschód za czapą lodową 350 do 450

Latem na nizinach na południu temperatury wynoszą od 10 do 20 stopni Celsjusza. Zimy są łagodne, a termometr rzadko spada poniżej minus 10 stopni.

Na południowej części czapy zimą temperatura prawie zawsze jest poniżej zera i może spaść do minus 20 albo minus 30 stopni. Silne wiatry i burze są częste, więc odczuwalna temperatura bywa znacznie niższa od pomiaru.

Skaftafell słynie z przyjemnego klimatu i słonecznych letnich dni, rzadkich na południu Islandii. Pomaga w tym wysoki lód, który osłania okolicę przed wiatrem znad Öræfajökull.

Wiatry wpływają też na pogodę po obu stronach gór. Gdy wieje z północy, chmury zalegają na północy kraju. Przy wietrze fenowym wilgotne powietrze po wschodniej stronie oddaje deszcz w górach, a po zachodniej stronie różnica temperatur może wynosić 10 stopni lub więcej.

Jaka przyroda rośnie i żyje wokół Skaftafell?

Od kiedy na tym terenie przestały pasć się owce, roślinność zmieniła się bardzo mocno. Nowe rośliny zajmują osady lodowcowe przed Skaftafellsjökull i w dolinie Morsárdalur. Pojawiły się gatunki, które wcześniej rzadko rosły na pastwiskach, między innymi dzięgiel leśny, groszek nadmorski i arktyczna wierzbówka.

Brzoza i wierzba zaczynają też zasiedlać nowe tereny. Na tym tle zwykle widać odnowienie lasu.

W lesie Skaftafell łatwo spotkać kwiecistka, czeczotkę i kaczeńca. Wyżej na zboczach pojawiają się kulik, bielik oraz świstunka łąkowa. Z drapieżników obecny jest lis polarny. Mimo że ssaków jest niewiele, owadów w okolicy żyje więcej niż w większości innych miejsc na wyspie.

Czy jaskinie lodowe są dostępne i jak je zobaczyć?

Jaskinie lodowe na Islandii to część oferty wycieczek po lodowcach, obok wędrówek po lodzie i wspinaczki lodowej. W okolicy Skaftafell taką wycieczkę prowadzi między innymi firma Melrakki Adventures. Oferuje ona wycieczki w małych grupach, prowadzone przez certyfikowanych przewodników lodowcowych.

Również Glacier Guides organizuje spacery po lodzie i wspinaczkę lodową w okolicach Skaftafell. Wejście do lodowej jaskini wymaga więc przewodnika, a nie samodzielnego wyjścia.

Lód się zmienia, więc dostępność tras zależy od warunków na lodowcu. Terminy wycieczek do jaskiń lodowych ustal bezpośrednio z organizatorem.

Link partnerski Lodowiec Vatnajökull: wycieczka. Zobacz program i terminy

Link partnerski Vatnajokull: wycieczki i bilety. Zobacz wycieczki i bilety

Link partnerski Keflavík: loty. Sprawdź loty

Kto organizuje wycieczki na lodowiec?

Na obszarze Vatnajökull działa kilka firm z przewodnikami. Każda ma inną specjalizację.

  • Glacier Guides: wycieczki, spacery po lodzie i wspinaczka lodowa w okolicy Skaftafell.
  • Bergmenn Mountain Guides: certyfikowani przewodnicy prowadzą wejścia w granicach parku.
  • Icelandic Mountain Guides: wycieczki lodowcowe i wspinaczka lodowa od Skaftafell, a także prowadzenie na szczyt Hvannadalshnjúkur. Firma działa w tym rejonie od 1994 roku.
  • Melrakki Adventures: małe grupy, wędrówki po lodowcu i wycieczki do jaskiń lodowych.
  • Adventure tours on Vatnajokull: wyprawy na skuterach śnieżnych, superjeepami, wspinaczka lodowa i żeglarstwo między górami lodowymi w Jökulsárlón.

Aktualną cenę i terminy wycieczki na lodowiec sprawdź u wybranego organizatora.

Jak Vatnajökull pojawiał się w historii i w filmach?

Nazwa Klofajökull pojawia się w XVIII-wiecznych pismach Eggerta Ólafssona i Bjarniego Pálssona. Lodowiec był też miejscem wypadku lotniczego. W 1950 roku samolot Douglas DC-4 awaryjnie wylądował na lodowcu. Cała sześcioosobowa załoga przeżyła. Po czwartym dniu udało się wysłać sygnał alarmowy, a załoga z ekipą ratunkową przeszła 34 kilometry do bezpiecznego miejsca.

Lodowiec występuje też w kinie. Otwierająca scena filmu „Zabójczy widok” z 1985 roku, z Rogerem Moore w roli Bonda, rozgrywa się na lodowcu, który symuluje Syberię. Fragmenty powstawały również przy Jökulsárlón. W 2011 roku lodowiec był planem zdjęciowym drugiego sezonu serialu „Gra o tron”. W 2013 roku pojawił się jako tło w filmie „Interstellar”.

W dawnej historii zamieszkałego rejonu Skaftafell ważna była erupcja Öræfajökull w 1362 roku. Zniszczyła ona całą lokalną społeczność, a okolicę nazwano Öræfi, czyli „pustkowie”. Mimo to gospodarstwa szybko odbudowano, a w Skaftafell od dawna odbywały się zebrania lokalnego sejmu.

Jak przygotować wyjazd na lodowiec?

Zimą wyżynna część parku jest niedostępna, a na południowej części czapy temperatury bywają bardzo niskie. Przy silnym wietrze odczuwalna temperatura spada znacznie poniżej pomiaru. Zabierz ciepłą odzież i sprzęt wodoodporny.

Zimowe wejścia na Hvannadalshnjúkur organizuje się zwykle od stycznia do marca, z przewodnikiem. Szczyt leży na południowej krawędzi czapy lodowej, blisko Skaftafell.

Latem w Skaftafell rangerzy prowadzą krótkie spacery z objaśnieniami przyrody, w sezonie od połowy czerwca do połowy sierpnia. Aktualne terminy tych spacerów sprawdź na stronie parku.

Od czego zacząć planowanie wyjazdu?

Najpierw wybierz terytorium parku, bo odległości między nimi są duże. Potem zdecyduj o porze roku, bo zima ogranicza dostęp do wyżyn.

Następnie wybierz organizatora z certyfikowanymi przewodnikami. Sprawdź, czy wycieczka obejmuje wejście na lód, czy tylko widok z brzegu.

Zaplanuj nocleg w Skaftafell, gdzie działa kemping i centrum informacyjne. Przed wyjazdem sprawdź prognozę wiatru, bo to on najbardziej wpływa na komfort wycieczki po lodowcu.

Jakie szczyty wznoszą się z czapy lodowej w jej południowej części?

Z południowej części Vatnajökull wyrastają szczyty Hrútsfjallstindar. Tworzą one grupę czterech szczytów o wysokości od 1756 do 1875 metrów. Leżą między językami lodowymi Svínafellsjökull i Skaftafellsjökull.

Skaftafellsjökull to odnoga czapy lodowej, która schodzi w pobliżu Skaftafell. Jego język wznosi się nad doliną, a obok niego rozciąga się dolina Morsárdalur. To właśnie stąd widać kontrast między ostrymi górami a lodem.

Najwyższy szczyt Islandii, Hvannadalshnjúkur, ma 2109,6 metra wysokości. Należy do masywu Öræfajökull, który leży na południowej krawędzi czapy lodowej, niedaleko Skaftafell.

Kristínartindar to kolejny szczyt w obszarze Skaftafell. Jego nazwa pojawia się w opisie parku obok doliny Morsárdalur i lodowca Skaftafellsjökull.

Krajobraz w tym rejonie ma wiele gwałtownych kontrastów. Lodowce wciskają się między postrzępione góry, a rzeki Skeiðará, Morsá i Skaftafellsá przecinają niziny. Dzięki temu z jednego miejsca można zobaczyć lód, skały i rzeczne piaski.

Co zobaczyć w Jökulsárgljúfur i przy Dettifoss?

Północne terytorium parku obejmuje kanion Jökulsárgljúfur, który wyrzeźbiły dawne, ogromne powodzie lodowcowe. W jego górnym odcinku wpada wodospad Dettifoss, a jego huk słychać z daleka. Dalej na północ rozciągają się Hljóðaklettar, czyli malownicze formacje skalne, oraz klify Ásbyrgi ułożone w kształt podkowy.

W Ásbyrgi działa centrum informacyjne i kemping. Drugi kemping znajduje się w Vesturdalur. Ta część parku dobrze nadaje się na kilka dni z bazą w jednym miejscu.

Na północno-zachodniej stronie lodowca leży kaldera Askja. Po erupcji w 1875 roku zbiornik wypełnił się wodą, która tworzy basen o głębokości 220 metrów. Nieco dalej stoi Herðubreið, stożek tufowy otoczony polem lawowym. Na wysokości 1700 metrów nazywany jest „królową islandzkich gór”, a w 2019 roku został włączony do parku.

Wyżynna część parku jest zimą niedostępna. Drogi w głąb wyżyn otwiera się zwykle dopiero latem, dlatego trasę na północ planuj na sezon letni. Aktualny stan dróg sprawdź przed wyjazdem w centrum informacyjnym parku.

Dlaczego lodowce Islandii się cofają?

Vatnajökull się cofa. Jego języki schodzą coraz dalej w górę, a dawne pola lodowe odsłaniają skały i osady. W okolicy Skaftafell widać wyraźnie, że lód sięgał najdalej około 1890 roku, a od tamtej pory się cofa.

Zmiany lodowca zależą od temperatury powietrza. Wokół czapy lodowej temperatury się zmieniają, a to wpływa na skład lodu i śniegu. Równowaga środowiska zostanie więc naruszona teraz i w przyszłości.

Z tym ociepleniem konkuruje zjawisko zwane Cold Blob, czyli płat zimnej wody na północnym Atlantyku. Ochładza on klimat Islandii i w pewnym stopniu łagodzi skutki ocieplenia. Nie zatrzymuje jednak całkowicie zmian lodowca.

Zmiany widać też w rzekach. W 2009 roku rzeka Skeiðará przestała płynąć przy moście wschodnim i skierowała się na zachód, wprost przed lodowiec, do rzeki Gígjukvísl. Przez most płynie dziś znacznie mniej wody niż wcześniej.

Dla planującego wyjazd wynika z tego, że widok lodowca zmienia się z roku na rok. Jeśli zależy ci na konkretnym języku lodowym, zapytaj organizatora wycieczki o aktualny stan lodu.

Warto wiedzieć przed wyjazdem

Czy Vatnajökull można zobaczyć zimą?

Wyżynna część parku jest zimą niedostępna, ale południowa część lodowca bywa dostępna podczas wycieczek z przewodnikiem. Przygotuj się na mróz i silny wiatr.

Czy do jaskiń lodowych trzeba przewodnika?

Wycieczki do jaskiń prowadzą certyfikowani przewodnicy lodowcowi, na przykład w ofercie firm działających przy Skaftafell. Zakres oferty sprawdź u wybranego organizatora.

Czy można wejść na Hvannadalshnjúkur bez przewodnika?

Zimowe wejścia organizuje się zwykle z przewodnikiem, od stycznia do marca. Szczyt ma 2109,6 metra i leży przy południowej krawędzi czapy lodowej.

Gdzie leży Skaftafell względem lodowca?

Skaftafell leży w południowej części parku, w pobliżu południowej krawędzi czapy lodowej. Jest to jedno z centrów Terytorium Południowego.

Czy Vatnajökull i Park Narodowy Vatnajökull to to samo?

Nie. Vatnajökull to czapa lodowa, a park to obszar chroniony, który ją obejmuje i sięga daleko poza lód.

Poleć znajomym: E-mail Facebook

Lodowiec Vatnajökull: wycieczka link partnerski