Przejdź do treści
Skyr
Fot. Xfigpower, CC BY-SA 3.0
  1. Start
  2. Smaki i ciekawostki
  3. Skyr

Skyr: islandzki przysmak, historia i produkcja

Redakcja Odkryj Islandię, , 5 min czytania

Skyr to islandzki przysmak o gęstej konsystencji, podobnej do cedzonego jogurtu, i łagodnym, lekko kwaśnym smaku. Dowiesz się z tego tekstu, skąd pochodzi skyr, jak robiono go dawniej i dziś, ile białka zawiera oraz jak jedzą go Islandczycy.

Czym jest skyr i jak smakuje?

Skyr to tradycyjny islandzki produkt mleczny. Ma konsystencję gęstego jogurtu cedzonego, ale smak jest łagodniejszy. Jest lekko kwaśny, z nutą resztkowej słodyczy. Pod względem klasyfikacji należy do świeżych serów kwaśnych, podobnych do twarogu, choć je się go jak jogurt.

Tradycyjnie podaje się go zimnego, czasem z dodatkiem śmietany. Producenci dodają do niego także wanilię, kawę albo owoce, dzięki czemu sklepowe odmiany smakują inaczej niż wersja naturalna. Najlepiej poznać podstawowy smak, czyli produkt bez dodatków, bo dopiero on pokazuje, jak wyraźna jest w nim kwasowość i łagodna słodycz.

Skyr jest jednym z najczęściej jedzonych produktów w kuchni islandzkiej. Obok jagnięciny i ryb to mleczne wyroby należą do najważniejszych składników lokalnej diety. Mleko, ser i skyr od wieków stanowiły podstawę wyżywienia na wyspie, gdzie uprawa zbóż była trudna.

Skąd pochodzi skyr i jego nazwa?

Skyr pojawia się w średniowiecznych źródłach islandzkich, między innymi w sadze o Egilu i w sadze o Grettirze. Nie wiadomo jednak, jak bardzo przypominał dzisiejszy skyr, ponieważ żaden szczegółowy opis średniowiecznego produktu nie przetrwał. Zachowane wzmianki pokazują jedynie, że był znany i ceniony w codziennym jedzeniu.

Tradycja przyszła na wyspę z Norwegii. W Skandynawii słowo skyr oznacza od średniowiecza różne fermentowane produkty mleczne, a w norweskim standardzie zapisuje się je jako skjør. Te produkty zwykle powstają bez gotowania, przez dodanie kultury do odtłuszczonego mleka i pozostawienie go do fermentacji. Sam produkt przetrwał jednak tylko na Islandii.

Nazwa wiąże się z angielskim czasownikiem shear, czyli ciąć. Odnosi się do tego, że mleko rozdziela się na płynną serwatkę i gęsty skyr. Ten proces rozdzielania stanowi do dziś sedno produkcji.

Jak robiono skyr dawniej?

Pierwotny skyr powstawał z mleka owczego, a dziś świat zna przede wszystkim wersję z mleka krowiego. Wersja historyczna była nie tylko produktem spożywczym, ale też elementem gospodarki zimowej, bo pozwalała zachować nadwyżki mleka przez długi czas.

Serwatka, która zostawała po zrobieniu skyru, fermentowała i służyła do przechowywania mięsa. Islandczycy stosowali ją zamiast solenia, bo soli na wyspie było mniej niż w Norwegii. Konserwacja w kwaśnej serwatce została opisana także w średniowiecznych historiach o ludziach, którzy ratowali się przed pożarem, chowając się w beczce z kwasem.

Po chrystianizacji w roku 1000 obowiązywał zakaz jedzenia koniny. Zwierzęta przywiezione przez osadników rozwijały się na wyspie w izolacji, bez współczesnej hodowli selekcyjnej. Więcej o koniach islandzkich znajdziesz w osobnym tekście.

Jak wytwarza się skyr dziś?

Współczesny skyr robi się z mleka odtłuszczonego. Mleko pasteryzuje się albo podgrzewa do temperatury od 72 do 75 stopni Celsjusza przez 15 do 20 sekund, a potem chłodzi do 37 stopni. Ten etap jest ważny, bo od temperatury zależy, jak dobrze rozwiną się bakterie.

Do ciepłego mleka dodaje się niewielką porcję poprzedniej partii skyru, która wnosi kulturę bakterii. Następnie dodaje się podpuszczkę i mleko zaczyna się ścinać. Fermentuje przez pięć godzin, po czym schładza się je do 18 stopni.

Na koniec masę przecedza się przez tkaninę, żeby oddzielić płynną serwatkę. Za fermentację odpowiadają bakterie Streptococcus thermophilus i Lactobacillus delbrueckii subsp. bulgaricus. W niskiej temperaturze działają także drożdże, które sprawiają, że produkt jest skyrem, a nie jogurtem.

Ile białka i tłuszczu ma skyr?

Skyr to produkt wysokobiałkowy i niskotłuszczowy. Jego wartości różnią się nieznacznie w zależności od marki, ale niearomatyzowany skyr zawiera w przybliżeniu:

Składnik na 100 g Ilość
Białko około 13 g
Węglowodany około 4 g
Tłuszcz około 0,2 g

Porównanie na 100 kcal pokazuje różnicę wyraźniej:

Produkt Białko na 100 kcal
Skyr około 16 g
Mleko odtłuszczone około 10 g

Duża zawartość białka wynika z tego, że w gotowym produkcie zostaje dużo serwatki. Dlatego skyr ma więcej białka niż mleko odtłuszczone, mimo że powstaje z niego.

Dlaczego skyr przetrwał tylko na Islandii?

Skyr przyjechał na wyspę z Norwegii, ale tylko na Islandii przetrwał w tej formie. Jego obecność w diecie była tak silna, że mogła ograniczyć inne tradycje serowarskie. Produkcja sera na wyspie ożyła dopiero w pierwszej połowie XX wieku, kiedy zaczęto robić ser przemysłowo.

Skyr jest dziś jednym z typowych produktów kuchni islandzkiej obok hangikjötu, czyli wędzonej jagnięciny, kleinur, laufabrauð i bollur. Z dumą wymienia się jakość jagnięciny, ryb i, od niedawna, właśnie skyru.

To połączenie tradycji i dumy sprawia, że skyr nie jest dla Islandczyków tylko produktem sklepowym, ale częścią tożsamości kulinarnej. Dlatego dziś można go kupić w niemal każdym sklepie i spotkać w menu wielu lokali.

Jak Islandczycy jedzą skyr?

Najczęściej je się go zimnego, jako lekką przekąskę albo dodatek do posiłku. Dodaje się do niego śmietanę, a sklepowe odmiany często są aromatyzowane wanilią, kawą lub owocami.

Dawniej skyr jadano na różne sposoby. Podawano go z chlebem, rozcieńczony pijano jak napój, gotowano w owsiance albo mieszano ze śmietaną jako dip do płaskiego chleba. Z tego samego produktu można też było wyciągnąć ser, a pozostałą serwatkę pić.

Skyr pojawia się w kuchni tradycyjnej obok fermentowanych wyrobów, wędzonego mięsa i ryb. Całość dobrze pokazuje, jak mocno lokalna dieta opierała się na konserwowaniu, a także na wykorzystaniu każdej części mleka.

Jak skyr trafił poza Islandię?

Poza wyspą skyr zaczął się sprzedawać na większą skalę w 2005 roku, kiedy trafił do Stanów Zjednoczonych i na rynek produktów naturalnych. Rok później powstała licencjonowana produkcja w Danii i Szkocji.

Największa islandzka spółdzielnia mleczarska próbowała zarejestrować słowo skyr jako znak towarowy. Uznano jednak, że to nazwa pospolita, podobnie jak mleko, więc rejestracja została unieważniona. Dzisiaj skyr produkuje się także w innych krajach.

W 2010 roku sprzedaż poza Islandią wzrosła, a skyr zaczęto reklamować jako produkt niskocukrowy, beztłuszczowy i wysokobiałkowy, jedzony jako przekąska. W 2012 roku osiemdziesiąt procent islandzkiego skyru eksportowanego trafiało do Finlandii, a dwadzieścia procent do USA. W Finlandii w 2019 roku otwarto liczne lokale, w których podaje się skyr.

Od czego zacząć, jeśli chcesz spróbować skyru na Islandii?

Skyr znajdziesz w sklepach i kawiarniach w całym kraju, więc nie trzeba planować pod niego osobnej trasy. Warto jednak zwrócić uwagę na wersje bez dodatków, bo najlepiej pokazują łagodny smak produktu.

Jeśli interesuje Cię lokalna kuchnia, zajrzyj na konkurs Food and Fun. Od 2004 roku kucharze tworzą tam nowatorskie dania z produktów wytwarzanych na Islandii, a skyr należy do rzeczy, z których kraj jest dumny.

Osobną pozycją w kulturze są lokalne wyroby, takie jak sweter islandzki. Jeśli łączysz degustacje z wędrówką, zaplanuj czas na trekking na Islandii, zanim wybierzesz trasę i sposób jej przejścia.

Warto wiedzieć przed wyjazdem

Czy skyr to jogurt?

Nie, skyr zalicza się do świeżych serów kwaśnych podobnych do twarogu, choć je się go podobnie jak jogurt. Różni się od niego sposobem produkcji, w którym ważne jest oddzielenie serwatki.

Z jakiego mleka robi się skyr?

Dawniej robiono go z mleka owczego, a dziś najczęściej z odtłuszczonego mleka krowiego. Współczesny skyr powstaje z mleka pasteryzowanego lub mocno podgrzanego.

Dlaczego skyr ma tyle białka?

Białko zostaje w gotowym produkcie, bo duża część serwatki jest odcedzana. Na 100 kcal skyr zawiera około 16 g białka, a mleko odtłuszczone około 10 g.

Czy skyr zawsze jest kwaśny?

Smak jest lekko kwaśny z nutą resztkowej słodyczy. Sklepowe wersje z wanilią, kawą lub owocami smakują inaczej, bo producenci dodają aromaty.

Jak Islandczycy jedli skyr dawniej?

Podawano go z chlebem, rozcieńczony jako napój, w owsiance albo jako dip ze śmietaną. Z tego samego produktu wyciągano też ser.

Poleć znajomym: E-mail Facebook