Gullfoss, czyli Złoty Wodospad, to jeden z najczęściej odwiedzanych punktów Islandii. Leży w kanionie rzeki Hvítá na południowym zachodzie wyspy. Poniżej znajdziesz wysokość i budowę wodospadu, ilość wody, sposób dojazdu, pogodę zimą i latem oraz historię jego ocalenia.
Gdzie leży Gullfoss i dlaczego jest tak znany?
Gullfoss leży w kanionie rzeki Hvítá, na południowym zachodzie Islandii, między gminami Bláskógabyggð i Hrunamannahreppur. Nazwa oznacza „Złote Wodospady”. To jeden z najpopularniejszych celów turystycznych w kraju. Wodospad jest stałym punktem trasy Złotego Kręgu na Islandii, czyli wycieczki w okolicach Reykjavíku, która zwykle mieści się w jednym dniu.
Na tej samej trasie leżą Þingvellir oraz gejzery doliny Haukadalur, w tym Geysir. Gullfoss razem z nimi tworzy jeden z najczęściej wybieranych planów na dzień poza stolicą. Wodospad jest dobrym celem nawet wtedy, gdy masz tylko kilka godzin na zwiedzanie. Krótka wizyta przy krawędzi wystarcza, żeby zobaczyć jego skalę.
Najlepiej zaplanować wizytę na wczesny ranek, a zimą warto wybrać wycieczkę skuterami śnieżnymi nad Gullfoss. (link partnerski)
Jak wygląda Gullfoss?
Wodospad ma 32 metry wysokości. Woda nie spada jednym progiem. Najpierw płynie szerokim, zakrzywionym tarasem, który tworzą trzy schodki. Potem rzeka rzuca się w dwóch etapach: na 11 metrów, a następnie na 21 metrów. Najwyższy spadek ma 21 metrów.
Woda wpada w szczelinę o głębokości 32 metrów. Szczelina ma około 20 metrów szerokości i 2,5 kilometra długości. Biegnie prostopadle do biegu rzeki, dlatego widok z krawędzi pokazuje wyraźnie jej kształt. Kilometr powyżej wodospadu Hvítá skręca gwałtownie na zachód. Ten zakręt nadaje rzece charakterystyczny wygląd przed samym spadkiem.
Gullfoss robi wrażenie przede wszystkim dzięki połączeniu kilku elementów: schodkowego tarasu, dwóch uskoków i długiej szczeliny. Nie jest najwyższym wodospadem Islandii, ale jego układ jest wyjątkowy i łatwo go rozpoznać na zdjęciach.
Ile wody spada w ciągu sekundy?
Średni przepływ latem wynosi 141 metrów sześciennych wody na sekundę. Zimą średnio spada 80 metrów sześciennych na sekundę. Latem jest więc wyraźnie więcej wody, co zmienia wygląd i huk wodospadu.
Największą zmierzoną powódź określono na 2000 metrów sześciennych na sekundę. To ponad dwadzieścia razy więcej niż średni przepływ letni. Dla planującego wizytę oznacza to jedno: wodospad zawsze jest mocny, ale jego siła zależy od pory roku i stanu rzeki.
Jeśli zależy ci na mocnym wrażeniu, licz się z tym, że latem woda jest bardziej widoczna i głośniejsza. Zimą wodospad wygląda inaczej, a przy niskich temperaturach jego otoczenie bywa śliskie. Przed wyjazdem warto sprawdzić aktualne warunki na oficjalnej stronie parku lub przewoźnika, z którym jedziesz.
Punkty widokowe i jak zwiedzać wodospad
Najlepiej zobaczyć wodospad, idąc wzdłuż krawędzi kanionu. Z tej perspektywy widać trzy schodki tarasu, zanim woda zacznie spadać. Stamtąd można też ocenić, jak głęboka jest szczelina, w którą wpada woda.
Nad wodospadem stoi kamienny pomnik z profilem Sigríður Tómasdóttir. To jeden z wyraźnych punktów na terenie. Pomnik jest upamiętnieniem osoby, która według przekazów przyczyniła się do ochrony wodospadu. Warto go zobaczyć przy okazji spaceru.
Zwiedzanie zajmuje zwykle tyle czasu, ile chcesz spędzić przy krawędzi. Przy wycieczce zorganizowanej czas jest z góry ustalony, więc wybierając samochód, masz więcej swobody. Aktualne oznaczenia szlaków i punktów widokowych podaje oficjalna strona parku narodowego, a zasady zachowania przy krawędzi warto przeczytać przed wyjściem.
Jak dojechać z Reykjavíku?
Najprościej dojechać na Gullfoss w ramach wycieczki Złotym Kręgiem z Reykjavíku. Firmy turystyczne organizują takie wyjazdy także z Akureyri. Wycieczka obejmuje transport i przejazdy między przystankami, a ty nie musisz planować trasy.
Najtańszą opcją jest wynajęty samochód. Dzięki temu możesz zatrzymać się przy wodospadzie na dłużej i wybrać dogodną porę. Przy jeździe własnym autem zwróć uwagę, że w zimie drogi bywają trudne, a warunki mogą się zmienić szybko.
Z międzynarodowego lotniska Keflavík do stolicy dojedziesz transportem lotniskowym lub taksówką, a dalej wybierasz wycieczkę lub wypożyczony samochód. Aktualne ceny i godziny przejazdów podaje oficjalna strona przewoźnika, na której znajdziesz aktualny rozkład i cenę autobusów wycieczkowych z Reykjavíku.
Link partnerski Gullfoss: wycieczka. Zobacz program i terminy
Link partnerski Gullfoss: wycieczki i bilety. Zobacz wycieczki i bilety
Zima i lato przy Gullfoss: co mówi pogoda?
Islandzka pogoda jest bardzo zmienna, szczególnie w głębi lądu i zimą. Dane poniżej dotyczą Reykjavíku, średnie z lat 1991 do 2020. Pokazują, jak zmieniają się temperatury i opady przez cały rok.
| Miesiąc | Średnia najwyższa, °C | Średnia najniższa, °C | Opady, mm |
|---|---|---|---|
| Styczeń | 3,2 | −1,7 | 87,1 |
| Luty | 3,3 | −1,9 | 90,6 |
| Marzec | 4,2 | −1,3 | 80,7 |
| Kwiecień | 6,9 | 1,0 | 59,0 |
| Maj | 10,1 | 4,0 | 52,6 |
| Czerwiec | 13,0 | 7,2 | 43,3 |
| Lipiec | 14,9 | 9,1 | 49,9 |
| Sierpień | 14,1 | 8,6 | 64,5 |
| Wrzesień | 11,4 | 6,2 | 87,0 |
| Październik | 7,6 | 2,7 | 79,8 |
| Listopad | 4,7 | −0,1 | 86,5 |
| Grudzień | 3,3 | −1,6 | 94,9 |
Najwięcej opadów przypada na grudzień, a najmniej na czerwiec. Latem jest najcieplej, a zimą wilgotno i chłodno. Zimą wiatr bywa silny, a w głębi kraju widoczność może gwałtownie spaść. Wiatr w nizinach osiąga 65 kilometrów na godzinę przez 10 do 20 dni w roku.
Jak uratowano wodospad przed sprzedażą?
W pierwszej połowie XX wieku w Islandii sporo mówiono o wykorzystaniu Gullfossu do produkcji prądu. Właściciele, Tómas Tómasson i Halldór Halldórsson, wydzierżawiali wodospad zagranicznym inwestorom. Ich plany się nie udały, między innymi z powodu braku pieniędzy.
Według przekazów ważną rolę odegrała Sigríður Tómasdóttir, córka jednego ze współwłaścicieli. Działała na rzecz przepisów chroniących wodospad przed zagraniczną kontrolą. Mówi się też, że groziła, iż rzuci się w wodospad. Jej postać upamiętnia kamienny pomnik nad wodospadem.
Wodospad został później sprzedany rządowi Islandii. W 1979 roku objęto go trwałą ochroną. Dzięki temu Gullfoss pozostał dostępny dla wszystkich, a nie stał się własnością prywatną.
Gullfoss w kulturze popularnej
Zimowe zdjęcie wykonane przy Gullfossie posłużyło jako okładka albumu „Porcupine” brytyjskiego zespołu Echo and the Bunnymen. Wodospad pojawił się także w teledysku grupy Live do utworu „Heaven” z 2003 roku. To pokazuje, że miejsce od dawna przyciąga twórców z różnych krajów.
Wodospad pojawił się również w serialach. W trzecim sezonie serialu „Avatar: The Last Airbender” pojawiła się jego animowana wersja. Krótko widać go też w wątku pobocznym serialu „Vikings”. Dla wielu osób to pierwsze skojarzenie z Islandią, obok krajobrazów i zorzy polarnej.
Od czego zacząć planowanie wyjazdu?
Zacznij od wyboru sposobu dojazdu. Wycieczka z Reykjavíku daje wygodę i jeden dzień bez planowania. Samochód z wypożyczalni daje swobodę i pozwala zatrzymać się na dłużej.
Potem sprawdź pogodę na kilka dni przed wyjazdem, ze szczególną uwagą na wiatr i widoczność. Zimą dni są krótsze i zdarzają się nagłe zmiany warunków. Latem doba jest długa, bo w większości kraju słońce zachodzi tylko na krótko.
Na koniec zaplanuj, co połączyć z wodospadem. Osoby, które mają cały dzień w tej okolicy, mogą zajrzeć do Kerið, jeziora w kraterze, opisanego osobno. Oficjalne zasady wejścia i aktualne informacje o trasach podaje strona odkryjislandie.pl w dziale Południe.
Warto wiedzieć przed wyjazdem
Czy Gullfoss jest w Złotym Kręgu?
Tak, wodospad jest jednym z trzech głównych punktów tej trasy obok Þingvellir i gejzerów doliny Haukadalur. Trasa jest popularną wycieczką jednodniową z Reykjavíku.
Ile metrów wysokości ma Gullfoss?
Całkowita wysokość wodospadu wynosi 32 metry. Woda spada w dwóch etapach, na 11 metrów i na 21 metrów.
Czy wodospad da się zobaczyć zimą?
Tak, zimą wodospad jest dostępny, a średni przepływ wynosi wtedy 80 metrów sześciennych na sekundę. Warunki na drodze mogą się jednak szybko zmienić, więc przed wyjazdem warto sprawdzić prognozę.
Kto uratował Gullfoss przed sprzedażą?
Według przekazów ważną rolę odegrała Sigríður Tómasdóttir, córka jednego z właścicieli. Działała na rzecz przepisów chroniących wodospad przed zagraniczną kontrolą. W 1979 roku wodospad objęto trwałą ochroną.
Kiedy najlepiej zobaczyć zorzę polarną w okolicy?
Zorza polarna bywa widoczna nocą zimą. Warunki pogodowe i zachmurzenie decydują jednak o tym, czy będzie ją widać.
Czy lepiej jechać wycieczką czy samochodem?
Wycieczka daje wygodę i brak planowania, a samochód daje swobodę zatrzymywania się. Najtańszą opcją jest wynajęty samochód, zgodnie z tym, co podają przewodniki.
